درباره معنای زندگی

در نخستین نشست از  نشستهای چهارگانه شب نشینی فرهنگی بهاره که با موضوع درباره معنای زندگی برگزار شد، دکتر شیری با دکتر حسن عشایری پیرامون "بررسی ارتباط بین معنا و زیبایی زندگی"، " راههای رسیدن به معنای زندگی"، "نقش هیجان و عاطفه در صحنه زندگی"، "عقلهای افسرده" ،" آشنایی با اندیشمندان" و نیز "ضرورت گسترش فرهنگ کتابخوانی" سخن گفت. 

وی که در نخستین نشست از سلسله نشستهای شب نشینی فرهنگی بهاره، سخن می گفت، بحث خود را با بررسی ارتباط بین معنا و زیبایی زندگی آغاز کرد.

عشایری گفت: بگذارید زندگی روزمره تان به یک اثر هنری تبدیل می شود. از یاد نبرید که هنر، در ارتباط بین انسانهاست. اما انسان قرن 21، در روزگاری می زیید که تنهایی و کنج عزلت گزیدن، به گفتمان غالب رفتاری اش بدل شده است. ما ترجیح می دهیم که به تنهایی به راهمان ادامه دهیم. غافل از اینکه مواجهه با دیگران و آشنایی با افکارشان، جزو معنا دادن به  زندگی است. ما معنا را در جمع می بینیم نه در خود.

وی سپس به این جمله معروف دکارت که " من فکر میکنم پس هستم"، اشاره و تصریح کرد: روزگاری فلاسفه و اندیشمندان بر این باور بودند که چون می اندیشند، پس هستند. اما پس از چند صد سال به روزگاری رسیدیم که فیلسوف دیگری گفت چون مصرف می کنم پس هستم. حالا در قرن  21شاید باید بگوییم چون من مصرف می شوم پس هستم و این همان آسیب شناسی انسانی است. این همان نقطه آغاز حرکت است. چه اتفاقی رخ داده است که دلایل بودمان تغییر کرده است. چه تحولی رخ داده  است که از اندیشه به مصرف رسیده ایم؟

دکتر عشایری که در نخستین نشست شب نشینی های فرهنگی بهاره سخن می گفت، سخنان خود را با بررسی راهکارهای معنا دار کردن زندگی ادامه داد: برای معنا دار کردن زندگی باید از خودمان حرکت کنیم. از خودمان  آغاز کنیم: پس نخست هدف را مشخص و تعریف کنید.

این عصب شناس برجسته با تاکید براین مهم که برای معنادار کردن زندگی تنها داشتن هدف مهم نیست، گفت: پیش از این باید بدانیم که در مرحله اول، زیستن، مهم  است: خوب زیستن و سالم زیستن درمرحله پیش از تعریف هدف است. چرا که اندیشه سالم در تن سالم است.

وی تاکید کرد: برای خوب زیستن، داشتن تغذیه سالم و محیط سالم، ضروری است. پس اول باید به هستی این طور معنا بدهیم که می توانم با دانشی که دارم، زندگی خوبی را در پیش بگیرم.

دانشمند علوم عصبی ایران گام دوم برای معنادار کردن زندگی را "همزیستی مسالمت آمیز" عنوان کرد و در این باره گفت: خیر ما در خیر دیگران است. شادی تقسیم نشده، اندوه بزک شده است. زندگی، تنها، مساله و حل مساله است. انسان امروزین، معنای زندگی را از دست داده است. هدف از زیستن انسان مدرن و امروزی تغییر یافته و تنها هدف زندگی ارتقای کیفیت زندگی شده است. یعنی ما فکر می کنیم معنادار کردن زندگی با رفاه بیشتر در ارتباط است. ما دچار این توهم هستیم که هرچه رفاه بیشتر، خوشبختی بیشتر اما این طور نیست. کاش می دانستیم.

هیجان و عاطفه کارگردان صحنه زندگی است

دکتر عشایری در ادامه سخنرانی خود در نخستین نشست شب نشینی فرهنگی بهاره به نقش هیجان و عاطفه در معنادار کردن زندگی پرداخت. وی گفت: هیجان و عاطفه کارگردان صحنه زندگی است. معنای زندگی بدون این دو امکانپذیر نیست. سیستم مغز ما خطی نیست. آنچه ما در زندگی به آن نیاز داریم، عاطفه است و هیجان و پایان هوس، آغاز عشق است. معنای زندگی با هیجان مرکب بعلاوه خردورزی همراه است.

عقلهایی که افسرده می شوند

مبحث بعدی سخنرانی دکتر حسن عشایری در نخستین نشست شب نشینی فرهنگی بهاره، "انسان قرن 21 و افسردگی و استرس" بود.

وی که خطاب به بیش از 700 تن از شهروندان حاضر در 15 اردیبهشت ماه سخن می گفت، خُلق افسرده را خصلت غالب انسانهایی دانست که در قرن حاضر می زییند. وی در این باره تصریح کرد: متاسفانه اکنون بسیاری از خلق افسرده به عقل افسرده رسیده اند و این کسوف خِرد، معنا دادن به زندگی را با چالش مواجه کرد. من داشتن عقل افسرده را بدتر از خلق افسرده می دانم.

عشایری به شهروندان توصیه کرد: مهارتهای مواجهه و مقابله با استرس را بیاموزید و توانمندیهایتان را در مواجه با این معضل قرن 21 ارتقا دهید.

وی گام نخست برای مواجهه با استرس را رده بندی موضوعاتی که به بروز استرس در ما می  انجامد عنوان کرد و گفت: ابتدا باید بدانید که چه موضوعاتی شما را دچار فشار روحی میکند: ترافیک؟ شلوغی خیابانها؟ کم پولی؟ بعد به خودتان یادآور شوید که می توانید برای هر یک از این مسایل روزمره که اتفاقا دیگر اطرافیان تان هم با آن مواجه هستند، راه حلی بیابید.

وی ادامه داد: با خودتان آشتی کنید و نگذارید غصه ها و دردهای روزمره بر شما حاکم شود و غلبه یابد.  

عشایری تاکید کرد: آن دسته از کسانیکه همواره نق می زنند، غرغر می کنند و دایم از همه گله و شکایت دارند، نمی توانند معنای زندگی را دریابند. ما باید بتوانیم چترهای زندگی را گسترش دهیم.

 

به اشیای بیجان، فرهنگ بدهید

مقوله دیگری که دکتر عشایری به آن اشاره کرد، فرهنگ دادن به اشیای بیجان اطراف مان بود. وی در این باره گفت: انسان این توانایی را دارد که  به یک اتاق، یک ماشین و یک شی بیجان فرهنگ بدهد. این معنا دادن این فرهنگ دادن، دنیا را و زندگی را معنا دار می کند. ما زبان داریم و واژه، بذر است. در همان اتاق محدود تان، اگر شور زندگی باشد، زندگی و بودن تان  زیبا می شود اما اگر فقط مصرف کنننده باشید، هیچگاه به معنای پنهان بودن در زمان پی نخواهید برد.

دکتر عشایری از ابن سینا هم نام برد و وی را نخستین اندیشمند ایرانی خواند که پیرامون اثر هیجان و انگیزه در تفسیر دنیا سخن گفت.

وی ادامه داد: همه ما دنیا را  همانگونه که دریافت می کنیم، تفسیر می کنیم و بخشی از چگونگی معنا دادن به اشیای اطرافمان، با هیجان ما و با انگیزه ما در ارتباط مستقیم است.  مقرر نشده است که ما همیشه و همواره

محاسبه گراقتصادی باشیم. نمی توانیم همیشه اینطور باشیم. و برای این می باید زاویه نگاهمان را از نگاه کلاسیک علمی به نگاه رمانتیک تغییر دهیم.

کمی مکث کنید

جاودانه می شویم

سخنان پایانی دکتر عشایری در نخستین نشست شب نشینی های فرهنگی بهاره به تاثیر مطالعه کتاب و زندگینامه اندیشمندان و نگارش اندیشه هایمان ختم شد.

وی در این باره گفت: ما نمی توانیم از صفر شروع کنیم. ما می باید تاریخ زندگی و اندیشه دیگران را هم مطالعه و بررسی کنیم. تا بیاموزیم که در تاریخ زیستن مان چه تحولاتی در  اندیشه هایمان رخ داده است.

دیگر توصیه ای که دانشمند علوم عصبی ایران برای حضار مطرح کرد، نوشتن بود. گفت:

تا می توانید بنویسید. ما همواره  در حال فرار از خودمان هستیم.  من نوشتن را نوعی تاریخی کردن خود می دانم.اگر خودتان را بنویسید، جاودانه می شوید.

 " مکث کنید" .

کمی باید مکث کنیم. ما باید بتوانیم در چیزهای کوچک، تماس را به ارتباط تبدیل کنیم. همه عقب خوشبختی می دوند. غافل از اینکه شاید خوشبختی به دنبال ماست. اما چون ما مکث نمی کنیم، این را نمی بینیم. پس بیاموزید که آرام آرام واژگان را تغییر می دهید. با تغییر واژگان، واقعیت همانگونه که هست خود را به ما می نمایاند. متاسفانه در ایران واقعیت کمی پررنگ و کمرنگ می شود. واقعیت را باید به بهترین رنگ و شایسته ترین رنگ منعکس کرد.

روایت دکتر شیری از گفتگو با دکتر عشایری